Open source software en het auteursrecht

Binnen de open source software wereld worden enkele juridische begrippen flink door elkaar gehusseld. Patent schijnt naast intellectuele eigendomsrechten te bestaan en niet als onderdeel daarvan. Of patent is een soort auteursrecht. En soms blijkt copyright iets geheel anders te zijn dan auteursrecht. Tijd dus om een en ander eens op een rijtje te zetten.

Software valt in principe onder het auteursrecht (copyright). Een enkele keer wordt voor een computertoepassing een octrooi (patent) gevestigd. Auteursrecht en octrooi zijn aan te merken als intellectuele eigendomsrechten. Verdere intellectuele eigendomsrechten zijn naburige rechten, databankrecht, topografierecht, merkenrecht, handelsnaamrecht, tekeningen- en modellenrecht en kwekersrecht.

Van auteursrecht is sprake als er een werk wordt gecreëerd met een eigen oorspronkelijk karakter en persoonlijk stempel van de maker. De wet somt enkele werken op die auteursrechtelijk beschermd zullen zijn indien deze voldoen aan de eisen van de wet. Om auteursrechtelijke bescherming te genieten moet een werk ‘van letterkunde, wetenschap of kunst’ oorspronkelijk zijn en de stempel van de maker dragen. Computerprogramma’s en het voorbereidend materiaal wordt door de wetgever genoemd als vallende binnen het auteursrecht.

Welke rechten heeft de auteur of de computerprogrammeur? Welnu, het recht met het werk te doen wat hij wil. Bijvoorbeeld geheim houden (dagboeken) of openbaar maken (publiceren). Ook verveelvoudigen (boeken drukken). Het recht te openbaren en te verveelvoudigen wordt ook wel exploitatierechten genoemd. Auteursrechten zijn met een (onderhandse) akte overdraagbaar.

Mondeling of impliciet kunnen auteursrechten dus nooit overgedragen worden. De wetgever beschermt daarmee de maker van het werk. Vooral voor wat betreft de perikelen rond het gebruik van open source software kan dit gegeven van groot belang zijn. Er wordt nogal eens gedacht dat er op open source software geen auteursrechten rusten, dat er bij gebruik daarvan geen verplichtingen meer zijn. Maar ook op open source software rust auteursrecht en iedereen die daar gebruik van maakt heeft de desbetreffende licentievoorwaarden te respecteren.

Exploitatierechten (verveelvoudigen en openbaar maken) zijn niet vormgebonden. Als iemand een redactie opbelt met de vraag of een krantenartikel gebruikt mag worden op een andere website en er wordt toestemming gegeven, dan is dat voldoende. Uiteraard kan door zo een mondelinge toestemming wel een bewijsrechtelijk probleem ontstaan. Maar dit terzijde. Verder zijn ook bij open source software de persoonlijkheidsrechten van belang, vooral de naamsvermelding en het niet mogen veranderen (‘verminken’) van het werk. Binnen het auteursrecht gelden nog een aantal beperkingen en uitzonderingen, maar daar zal ik nu verder niet op ingaan.

Wat maakt open source nu zo bijzonder vanuit auteursrechtelijk licht bekeken?
Welnu, de gebruiker krijgt de beschikking over de broncode van de software, mag dit inzien en vrij en onbeperkt gebruiken. De broncode mag worden veranderd, aangepast en mag worden gedistribueerd. Een en ander zonder toestemming te moeten vragen of er een royalty voor te moeten betalen. Echter: de gebruiker is wél gebonden aan licentievoorwaarden. Het is dus raadzaam om de voorwaarden zorgvuldig te lezen voordat er gebruik gemaakt wordt van open source software.

Met het ter beschikking stellen van open source software wordt afgezien van enkele auteursrechten, maar worden aan de andere kant ongebruikelijke voorwaarden opgeëist. Kan dit zomaar? Ja, dit kan. Immers hebben we te maken met het contractenrecht en zolang er op een werk auteursrecht rust, kan de auteursrechthebbende voorwaarden stellen voor het verder verveelvoudigen en openbaar maken. Zie de website van de Open Source Initiative (OSI) voor verdere informatie, een definitie van open source en door de OSI geaccepteerde licenties (www.opensource.org).

 

Share on LinkedInShare on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterEmail this to someone